Crossmediale storytelling -

De teloorgang van het Nederlandse voetbal

Nederland verliest zijn concurrentiepositie ten opzichte van de top en subtop van Europa en transformeert tot opleidingsnatie. Zelfs een Luxemburgse club blijkt te sterk voor FC Utrecht. Hoe het Nederlandse voetbal devalueert en afzakt naar de grijze middenmoot van Europa.

2005
4 mei 2005. De halve finale van de Champions League. ”Hij die terugkwam. Hij die neerstreek op het oude nest waar het allemaal begon. Wat een heerlijk doelpunt”, luidt het commentaar van Frank Snoeks. Philip Cocu maakt 2-0 voor PSV. De finale van het grootste voetbalevenement in clubverband lonkt. ”Ambrosini kopt. Oh, het doek valt. Het doek is gevallen.”

PSV wordt in de laatste minuut van de reguliere speeltijd uitgeschakeld. Het bereiken van de halve finale blijkt het laatste succes van een Nederlandse club in Europees verband. Een dergelijk resultaat is nu ondenkbaar. De acht jaar die volgen zijn qua resultaat namelijk overheersend armoedig.

 

Cruijff luidt de noodklok

 

”Je weet dat we het geld niet hebben om de concurrentiestrijd met de top van Europa aan te kunnen gaan. Daardoor kom je automatisch uit bij de jeugdopleiding.” Een dodelijke uitspraak van Johan Cruijff in RTL Late Night op 10 september over het huidige Ajax. Hij beseft dat onder de huidige omstandigheden de Champions League en de Europa League niet meer gewonnen zal worden door een Nederlandse club. Noodgedwongen moeten clubs spelers zelf opleiden en vaak al snel doorverkopen.

 

Verontrusting gerechtvaardigd


Uiteraard kun je nooit met zekerheid zeggen dat een Nederlandse club geen Europees succes kan boeken. Toch zijn alle voortekenen en trends in het nadeel van ons vaderland. De UEFA Coëfficiëntenlijst bewijst dat. Dat is de lijst waar alle landen die meedoen in de Europese clubvoetbaltoernooien op staan gerangschikt.

Die ranglijst bepaalt hoeveel clubs een land mag afvaardigen. Door punten te verdienen in Europese wedstrijden kan een land stijgen of zakken in dat klassement. Evenredig hieraan kan een club meer Europese plekken verdienen, maar ook plekken verliezen. De KNVB verdeelt de plekken vervolgens in Nederland.

Een telefoontje naar het hoofdkantoor van de Europese voetbalbond in Genève levert een aantal opvallende gegevens op. Uit het boekwerk aan getallen en ranglijsten valt op te maken dat Cruijff grotendeels gelijk heeft. De afgelopen zeventien jaar zijn we inderdaad onze concurrentiepositie kwijtgeraakt. De cijfers zijn te herleiden tot de onderstaande grafiek.

 

GRAFIEK goed

1988
25 mei 1988. Hans van Breukelen stopt de beslissende strafschop in de Europa Cup finale tegen Benfica. Extatisch zakt hij door zijn knieën, zich realiserend dat hij zojuist onsterfelijk is geworden in Eindhoven en omstreken. Even extatisch trappelt de doelman een paar maanden later op een podium in West-Duitsland. Stampvoetend en hossend van vreugde wordt de Europese titel van het Nederlandse elftal gevierd . En dat deels op basis van de spelers van PSV, de beste club van Europa.

 

Overzomeren, in plaats van overwinteren


Dergelijke scenario’s zijn momenteel utopisch. Uit de grafiek blijkt dat dit soort successen nauwelijks meer mogelijk zijn. Nederland  is van een toonaangevend voetballand in Europa veranderd in een land waar overzomeren in Europa een reëler doel is dan overwinteren. Dat weet ook expert en journalist van Voetbal International Tom Knipping. ”Tot een aantal jaar geleden was Nederland economisch altijd de nummer zes van Europa, achter Frankrijk. De concurrentie van landen als Rusland en Oekraïne is toegenomen. Daar betalen ze salarissen van twee tot drie keer zo hoog als in Nederland.  We zijn inmiddels een aantal plaatsen gezakt en dat zie je terug op het veld.”

Ook Cruijff beseft het belang van de ranglijst. ”Het is heel jammer dat PSV de groepsfase van de Champions League niet heeft gehaald. Daardoor krijgen we geen punten, waardoor Nederland geen zekerheid heeft over plekken in Europa en de daaropvolgende geldstromen”, vertelt hij verder in de talkshow van RTL.

2012
25 oktober 2012. Voor slechts 14.400 toeschouwers speelt PSV een troosteloze wedstrijd tegen AIK Solna. Het komt in het pouleduel niet verder dan een 1-1 gelijkspel. Ergernis en medelijden straalt af van de mensen die de goede Europese jaren hebben meegemaakt. Het mag nog van geluk spreken dat de nietszeggende Zweedse opponent PSV spaart en laat wegkomen met een punt. In diezelfde groepsfase wordt PSV uiteindelijk uitgeschakeld door als derde in de poule te eindigen. Een tekenende prestatie voor de huidige stand van zaken in het Nederlandse clubvoetbal.

 

”Gezwam van Cruijff”


Hoogleraar in de sportwetenschap Gerard Sierksma is ervan overtuigd dat Nederland de devaluering lijdzaam moet ondergaan. Sierksma is verbonden aan de Rijksuniversiteit van Groningen. ”Hier doe je niets aan. Zolang de markt om spelers te kunnen halen vrij is, moeten we ons bij de situatie neerleggen.” Over de ambitie van Cruijff om met Ajax terug te keren naar de Europese top is Sierksma vernietigend. ”Dat gezwam van Cruijff slaat nergens op. In Nederland kun je als club geen team opbouwen. Zodra een speler boven de graszoden uitsteekt, wordt hij overgenomen door een Europese top- of subtopclub.”

Vicieuze cirkel


Sierksma ziet een duidelijke vicieuze cirkel waarin Europese topclubs zich wurmen. ”Ze hebben veel geld, waardoor ze eenvoudig grote talenten kunnen aantrekken. Die talenten genereren dan weer geld voor de club door goed te presteren, of doordat de club ze met winst doorverkoopt”, vertelt de wetenschapper met enig wrok in zijn stem. Als voetballiefhebber baalt hij duidelijk van de situatie.

Bij Nederlandse clubs is namelijk het omgekeerde vast te stellen. Daar worden talenten vroeg weggekocht, voor relatief lage bedragen. De spelers die een club dan overhoudt zijn niet van topniveau, waardoor er ook geen geld binnenkomt. Dat verslechtert de Europese resultaten weer. Het mes snijdt dus aan meerdere kanten.

 

Niveau talenten omhoog


Toch is er een aantal lichtpuntjes te bespeuren. Onderzoekster Barbara Huijgen concludeert uit dertien jaar research dat het niveau van de talenten in het betaalde voetbal is gestegen. ”Dat betekent dus dat de voetbaljeugd in Nederland in ontwikkeling is. Natuurlijk is het lastig om met  grote Europese landen te concurreren, maar volgens mij zitten de clubs op het goede spoor wat talentonwikkeling betreft.”

Ze doelt op de kansen die clubs bieden aan jeugdspelers. Vaak is dat uit nood geboren. Zo werd Feyenoord een aantal jaar geleden gedwongen om spelers uit de opleiding vroegtijdig te laten debuteren. Dat kwam door financiële problemen. De Nederlandse jeugd krijgt dus eerder de kans om zich op een hoger niveau te ontwikkelen.

Ook Knipping vindt dat die manier van concurreren de enige optie is. ”Het enige wat je kunt doen is investeren in de jeugdopleiding, zoals Ajax dat nu doet. Dat is nog altijd de goedkoopste manier om goede spelers te ontwikkelen. Wil je een topploeg kopen, dan heb je een rijke eigenaar nodig. In de topcompetities zie je veel eigenaren opduiken. Die hebben zoveel geld dat ze daarmee het gehele Nederlandse voetbal wegblazen. Het aantal overnames is dan ook toegenomen.”

Knipping benadrukt dat daar niets tegen te doen is. De wetenschapper en de journalist zijn het overwegend eens. Opvallend, omdat die twee groepen niet altijd evengoed samengaan. Het benadrukt de ernst van de situatie.

”Nederland, Europa League-land”

 

Beschamende prestaties zoals de uitschakeling van FC Utrecht in de Europa League tegen het Luxemburgse Differdange zijn volgens Knipping incidenten. ”Tot het niveau van Luxemburg zullen we niet afzakken, maar we worden wel een Europa League-land. Meedoen in de Champions League kan nog wel, maar we hoeven ons geen enkele illusie te maken dat Ajax of PSV dat toernooi nog gaat winnen.”

2013
28 augustus 2013. Knipping zijn stelling wordt bevestigd. ”Hij die neerstreek op het oude nest. Hij die terugkeerde naar PSV.” Opnieuw speelt Cocu tegen AC Milan. Nu als trainer. PSV speelt thuis knap met 1-1 gelijk, maar in Milaan wordt het Europese voetbalspook weer zichtbaar. AC Milan draait de gashendel open, zet aan en veegt PSV met een 3-0 overwinning terug naar de realiteit.

Die realiteit is Dinamo Zagreb, Tsjornomorets en PFK Ludogorets in de Europa League. Kortom, de grijze middenmoot van Europa. Het is het ijskoude lot van de ooit zo warme Nederlandse voetbalnatie. We zijn onze concurrentiepositie verloren.

 

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply